سهم السعادة و بشب بر خلاف اين و انداخته مىشود از طالع ، و اوّل كه هر مس ذكر كرده بود صواب‌تر است » . از اين اظهار نظر كه ابو معشر از زاذان فروخ نقل كرده معلوم مىشود كه وى در علم احكام نجوم دستى قوى داشته است . احتمال دارد كه اين زاذان فروخ همان رئيس ديوان محاسبات حجاج بن يوسف ( مرده در سال 95 هجرى ) بوده باشد كه در سال 78 هجرى كشته شده است . حال سئوالى پيش مىآيد كه زاذان فروخ كه از واليس حكايت كرده است يعنى مطالبى از او را در كتابش نوشته است به چه زبانى و به چه خطى مىتوانست باشد ؟ بايد گفت كه وى حتما نقل قول از واليس را به فارسى مىنوشته است . دربارهء وى و پسرش بلاذرى نوشته است : « . . . ديوان فراج سواد و باقى عراق همچنان به پارسى بود تا حجّاج بر عراق ولايت يافت وى زاذن فروخ بن بيرى را كاتب خويش قرار داد . . . زاذان فروخ كشته شد . . . حجّاج بر آن شد كه ديوان را به عربى نقل كند و صالح ( سيستانى ) را بر اين كار بگمارد . مردان شاه ، پسر زاذان فروخ او را ( صالح را ) گفت : دهويه و ششويه را چگونه‌نويسى ؟ گفت : مىنويسم عشر و نيم عشر . گفت : ويد را چه كنى ؟ گفت : آن را نيز توانم نوشت . ويد ، نيف است ، و آن خرده و اضافه‌يى است كه افزوده مىشود . گفت : خداوند ريشه‌ات را از جهان بركند ، همان‌گونه كه ريشهء پارسى را بركندى . صد هزار درهم به وى داد كه از نقل ديوان اظهار عجز كند و از اين كار خوددارى كند ، ولى او نپذيرفت » « 1 » . اكنون بايد گفت : چون زادان فروخ ديوان محاسبات را به فارسى مىنوشته است پس به يقين كتابهاى خود را به زبان فارسى مىنوشته است . موقعى كه از زبان فارسى سخن مىرود بايد گفت همان فارسى بوده است كه در سال 60 هجرى كه كودكان بصره ، يزيد مفرغ را تمسخر مىكرده‌اند وى اين شعر پارسى « آب است و نبيذ است . . . » را برايشان مىخوانده است . لازم به ذكر است كه زبان پارسى ربطى به زبان پهلوى ندارد و نبايد تصور كرد كه نوشتن ديوان محاسبات به زبان و خط پهلوى بوده است . يادآورى اين نكته لازم است كه هفت فن

--> ( 1 ) . فتوح البلدان بلاذرى ، صص 5 - 424 ، ترجمهء محمد توكل ، 1367 خورشيدى .